در گذشته خانه ها در روستاها و شهرهای کوچک فلسطین طرح و شکل بسیار ساده روستایی مخصوص به خود را داشتند و بیش تر آنها از خشت ساخته می شدند و برای استحکام بیش تر این مواد ساختمانی از کاه در ساخت این خشت ها استفاده می کردند که در اصطلاح نام "قصل" به آنها اطلاق می شد.

در مناطق ساحلی فلسطین آجر در ساخت منازل کارایی داشت که از قالب هایی ویژه برای درست کردن این آجرها استفاده می کردند. در مناطق کوهستانی سنگ اصلی ترین مواد ساختمانی به شمار می آمد. این سنگ ها که تامین آنها آنچنان وقتی از فلسطینیان نمی گرفت توسط عده ای تراشیده و شکل داده می شد.

سقف خانه ها اصولا از چوب و شاخه های درخت ساخته و با گل و نی پوشانده می شد. البته این شکل سقف در مناطق مسکونی که منازل آنها از گل و خشت ساخته می شد شایع تر بود و هر سال احتیاج به مراقبت و مرمت مجدد داشت.

گفتنی است ریزش باران های موسمی در آغاز اکتبر هر سال به مثابه هشداری برای افرادی بود که باید خود را برای زمستان آماده کنند و به بررسی وضعیت منزل خود بپردازند تا اینکه مبادا ریزش باران باعث تخریب آن شود.

سقف برخی از خانه ها در فلسطین مانند سقف بازارهای موسوم به "قیصریات" از سنگ و گچ ساخته می شد و از آنجا که این شیوه ساخت به زمان حاکمیت رومی ها بر این منطقه باز می گردد، به این نام شناخته می شود.

خانه ها اصولا شکل مستطیلی داشت و اتاق ها در گوشه های مخصوص خانه و یا در همه گوشه ها قرار می گرفت. در وسط منزل یک محوطه باز قرار داشت که حیاط خلوت نامیده می شد و اصولا در این محوطه باغچه کوچکی وجود داشت که در آن انواع گل، سبزی و گیاه کاشته می شد. ضمنا افراد خانواده روزهای زمستان در حیاط خانه می نشستند و از اشعه درخشان خورشید زمستانی لذت می بردند و یا از نسیم خوش بهاری جانی تازه می گرفتند و یا شب های تابستان گرد هم می آمدند و شب های خوشی را در کنار هم می گذراندند.

در بسیاری از خانه ها در گذشته یک اتاق بهار خواب وجود داشت که با سنگ های مختلف تزیین شده بود. این اتاق که به نام لیوان نامیده می شد و  (از اصل ایوان گرفته شده است) در مراسم مختلف از آن استفاده می کردند.

در داخل دیوار برخی از اتاق ها مکانی بدون در و شبیه یک کمد وجود داشت و تنها یک پرده آن را از نظرها می پوشاند و به "یوک" موسوم بود. به نظر می رسد این واژه، واژه ای است ترکی و کاربرد آن برای جایی است که در آنجا لحاف ها، تشک ها، وسایل خواب و رو انداز ها نگهداری می شد ؛ چرا که بیش تر مردم در گذشته به جای تخت بر روی زمین می خوابیدند.

برخی مواقع خانواده ها در قسمت فوقانی یکی از اتاق های منزل اتاق دیگری بنا می کردند که نام "علیه" بر آن اطلاق می شد و در شب های گرم تابستان از آن به عنوان اتاق خواب استفاده می شد و برخی مواقع نیز به عنوان سالن ملاقات از آن استفاده می شده است. ضمنا یک راه پله معمولی وجود داشت که به نام "سلملک" شناخته می شد. البته این واژه خود ترکی است.

گفتنی است که برای محافظت کودکان و اطفال از این که مبادا از راه پله سقوط کنند در اطراف آن نرده هایی به نام "حضیر" قرار می دادند که احتمالا این واژه از همان حذر به معنای احتیاط گرفته شده است.

اسباب و اثاثیه منازل فلسطینیان بسیار ساده بود و در زمستان از وسایل پشمی و در تابستان از وسایل پنبه ای استفاده می کردند. این اسباب و اثاثیه منزل "قیاسات" نامیده می شود که البته خانواده های ثروتمند به غیر از این وسایل از فرش های ایرانی نیز استفاده می کردند.

کد بانوی خانه یک صندوقچه تزیین شده که به مناسبت هدیه ازدواج به او اعطا می شد و جای مخصوص طلا و جواهر و زینت هایش بود را در اتاق خواب قرار می داد که با گذشت زمان دیگر از این صندوق استفاده ای نمی شد و به جای آن چیزی به نام "بوریه" مورد استفاده قرار می گرفت. بوریه عبارت بود از یک کمد که از چند کشو تشکیل شده و قسمت فوقانی آن یک آینه قرار داشت و قسمت پایینی همانگونه که گفته شد چند کشو داشت که کد بانوی خانه وسایل زینتی خود را در آن قرار می داد.

در یک گوشه دیگر، یک تخت چوبی به نام کراویت را مشاهده می شد که به سمت بالا باز می شد. اتاق پذیرایی در این خانه های قدیمی با گلیم و یا فرش مفروش می شد و در گوشه و کنار این اتاق تشک هایی برای نشستن میهمانان وجود داشت. ضمنا یک سری پشتی های پنبه ای به نام یساتک وجود داشت که به منظور تکیه دادن میهمانان در این اتاق قرار داده می شد. این پشتی ها از پنبه و لباس های قدیمی ساخته می شد.

ضمنا اتاق نشیمن با یک سری سنگ های زینتی که آیات قرآنی بر آن نقش بسته بود مزین می شد و هر کس که می خواست وارد این اتاق شود، می بایست کفش های خود را در می آورد و سپس بر تشک هایی که با پنبه پر شده بود می نشست. گفتنی است در فصل زمستان اجاق جزء لا ینفک خانه های فلسطین بود.

در فصل تابستان هنگامی که دمای هوا افزایش می یافت، شمار زیادی از مردم به تخت های چوبی و طاق های پوشیده از شاخه های نخل و برگ های انگور پناه می بردند و این تخت ها و طاق ها تنها پناهگاه مردم در شب هایی که گرمای طاقت فرسای داخل اتاق ساکنان خانه را آزار می داد به شمار می آمد.

در وسط حیاط خانه یک حوض سیمانی موسوم به "بتیه" ساخته می شد، این حوض به منظور نگهداری آب مصرفی اهالی خانه مورد استفاده قرار می گرفت. کوزه های آب نیز به منظور نگهداری آب شرب در سایه نگهداری می شد.

در برخی از خانه ها نیز چاه هایی به منظور تامین آب آشامیدنی اعضای خانواده حفر می شد. در گذشته در اکثر خانه های روستایی فلسطینیان تنور نیز جزء جدا نشدنی این خانه ها بود. این تنورها (طابون) از گل ساخته می شد.

برای تهیه نان مهم ترین کار تهیه هیزم بود و در فلسطین کسی که به این کار می پرداخت،  قحاویش نامیده می شد. پس از جمع آوری هیزم مهم ترین کار گرم کردن تنور بود که با آتش زدن این هیزم ها داغ می شد. پس از انجام تمامی این مراحل و قبل از این که شروع به پختن نان بکنند، با یک پارچه و یا یک اسفنج مرطوب موسوم به "مصلحه" کناره های داخلی تنور را تمیز می کردند.

نکته شایان توجه آن که کمتر خانه روستایی وجود داشت که از داشتن یک آسیاب کوچک محروم باشد. این آسیاب که "مجرشه" یا "رحی" نام داشت، عبارت بود از: دو سنگ بزرگ دایره ای مانند که بر روی همدیگر قرار می گرفت و سنگ بالایی یک دستگیره داشت که کدبانوی خانه آن را می گرداند و سنگ بالایی با حرکتی دایره مانند خود بر روی سنگ زیرین می چرخید. بر روی سنگ بالایی یک سوراخی وجود داشت که گندم از طریق آن میان دو سنگ قرار می گرفت و آرد تهیه می شد.

برخی از مردم به ویژه آنان که از زمین کشاورزی برخوردار بودند تابستان خود را در آلاچیق وسط باغ و یا زمین های کشاورزی خود سپری می کردند.

ضمنا بر این آلاچیق ها کلمه خص اطلاق می شد. در مورد کلمه خص باید گفت این واژه، واژه ای است فصیح به معنای آلاچیق که از شاخه درخت و نی ساخته می شود و شکلی دایره ای مانند دارد و سقف آن نیز گنبدی شکل است.

دیواری ساخته شده از شاخه و برگ های درختی به نام "صیره" این آلاچیق ها را از همدیگر جدا می ساخت. البته این واژه نیز واژه ای عربی است که به اصطبل و طویله ای که از سنگ و شاخه های برگ ساخته می شد نیز اطلاق می گشت.

در روستاها و مناطق کشاورزی اطراف شهرهای کوچک، آلاچیق ها و کلبه هایی ساخته می شد که در ساخت آن از گیاهی به نام "حلفاء" استفاده می کردند و بالای آن را با گل و نی می پوشانند. البته این آلاچیق هایی خانه دائمی کشاورزان محسوب می شد. این کشاورزان به منظور تامین شیر و گوشت و پشم به پرورش دام و طیور می پرداختند.

  منبع:تراث فلسطین ـ محمد علی الفرا ـ دار الکرمل ـ عمان 1989